آموزش نصب Ubuntu Server 24.04 LTS گام به گام

نصب اوبونتو سرور اولین قدم برای راه اندازی هر سرویس روی یک سرور است. نسخهٔ 24.04 LTS جدیدترین نسخهٔ پشتیبانی بلندمدت اوبونتو است که تا سال ها به روزرسانی امنیتی دریافت میکند و همین آن را انتخاب مطمئنی برای سرور میسازد.

در این آموزش گام به گام، کل فرآیند نصب Ubuntu Server 24.04 را از بوت نصب کننده تا رسیدن به یک سرور آمادهٔ ورود با SSH پوشش میدهیم. چون این نسخه مخصوص سرور است، برخلاف نسخهٔ دسکتاپ نیازی به ساخت فلش بوتیبل و مراحل فیزیکی ندارید؛ روی سرور، فایل نصب از طریق کنسول یا پنل ارائه دهنده بوت میشود و بقیهٔ کار داخل نصب کنندهٔ متنی انجام میشود.

مراحل شامل انتخاب زبان و کیبورد، تنظیم شبکه، پارتیشن بندی، ساخت کاربر و فعال سازی SSH است. در پایان یک سرور کاملا آماده و قابل مدیریت از راه دور خواهید داشت.

چرا اوبونتو سرور و چرا نسخهٔ LTS؟

اوبونتو یک توزیع لینوکس پرکاربرد با جامعهٔ بسیار بزرگ است؛ همین یعنی برای تقریبا هر مشکلی که پیش بیاید، راه حل و مستندات فراوان در دسترس است. علاوه بر این، بیشتر نرم افزارها و سرویس های سروری به صورت رسمی برای اوبونتو بسته بندی و تست میشوند، که آن را به یک انتخاب امن برای سرور تبدیل میکند.

حرف LTS مخفف پشتیبانی بلندمدت است. نسخه های LTS اوبونتو مثل 24.04 به مدت پنج سال (و با گزینه های تمدید، بیشتر) به روزرسانی امنیتی دریافت میکنند. برای یک سرور که باید سال ها پایدار بماند، این پشتیبانی طولانی بسیار مهم تر از داشتن جدیدترین امکانات است. پس برای سرور همیشه نسخهٔ LTS را انتخاب کنید، نه نسخه های میان دوره ای که فقط چند ماه پشتیبانی میشوند.

نسخهٔ Server اوبونتو هم برخلاف نسخهٔ Desktop رابط گرافیکی ندارد و سبک تر است. نبود محیط گرافیکی یعنی منابع کمتری مصرف میشود و سطح حملهٔ کمتری هم وجود دارد، که هر دو برای یک سرور مزیت اند. مدیریت این نسخه کاملا از طریق خط فرمان و SSH انجام میشود.

پیش نیازها و دریافت فایل نصب

برای نصب روی سرور به این موارد نیاز دارید: یک سرور با حداقل 1 هسته پردازنده، 1 گیگابایت رم و حدود 10 گیگابایت فضای دیسک (برای سرورهای واقعی منابع بیشتر توصیه میشود)، دسترسی به کنسول مدیریت سرور (مثل KVM، IPMI یا پنل ارائه دهنده)، و فایل ISO رسمی اوبونتو سرور.

فایل نصب را از سایت رسمی اوبونتو دانلود کنید و حتما نسخهٔ Server و معماری 64 بیتی را انتخاب کنید، نه نسخهٔ دسکتاپ. فایل ISO رسمی را میتوانید از صفحهٔ دانلود اوبونتو سرور بگیرید.

روی سرور، به جای نوشتن فایل روی فلش، آن را از طریق کنسول مدیریت به سرور متصل میکنید. در بیشتر سرورهای اختصاصی این کار با KVM over IP یا IPMI انجام میشود و در سرورهای مجازی و ابری، از پنل ارائه دهنده فایل ISO را بارگذاری یا سیستم عامل را انتخاب میکنید. بسیاری از ارائه دهنده های سرور مجازی هم اوبونتو را از قبل نصب شده تحویل میدهند؛ در آن صورت این مراحل را لازم ندارید و مستقیم با SSH وارد سرور میشوید.

مراحل نصب Ubuntu Server 24.04

بعد از بوت سرور از روی فایل نصب، وارد نصب کنندهٔ متنی اوبونتو (Subiquity) میشوید. این نصب کننده ساده و مرحله ای است و با کلیدهای جهت و Enter در آن حرکت میکنید. در ادامه هر مرحله را جداگانه توضیح میدهیم.

انتخاب زبان و کیبورد

اولین صفحه، زبان نصب کننده را میپرسد؛ زبان دلخواه (معمولا English) را انتخاب کنید. ممکن است پیام به روزرسانی نصب کننده را ببینید که میتوانید نسخهٔ فعلی را ادامه دهید. سپس چیدمان کیبورد را انتخاب و به مرحلهٔ بعد بروید.

انتخاب زبان در نصب اوبونتو سرور

انتخاب نوع نصب

در این مرحله نوع نصب را انتخاب میکنید. گزینهٔ پیش فرض Ubuntu Server برای اکثر کاربران مناسب است و همهٔ ابزارهای لازم را نصب میکند. نسخهٔ minimized فقط برای موارد خاص و بسیار سبک کاربرد دارد و معمولا توصیه نمیشود مگر دلیل مشخصی داشته باشید.

تنظیم شبکه

نصب کننده کارت شبکه را شناسایی میکند و معمولا به صورت خودکار با DHCP یک آی پی میگیرد. برای یک سرور، آی پی ثابت انتخاب بهتری است تا آدرس سرور تغییر نکند؛ در همین مرحله میتوانید کارت شبکه را ویرایش و آدرس، گیت وی و DNS را دستی وارد کنید.

تنظیم شبکه و آی پی ثابت در اوبونتو سرور

پروکسی و منبع بسته ها

اگر شبکهٔ شما از پروکسی استفاده نمیکند، مرحلهٔ پروکسی را خالی رد کنید. سپس نصب کننده آدرس منبع بسته ها (Mirror) را نشان میدهد که معمولا مقدار پیش فرض مناسب است؛ فقط اگر میخواهید از یک منبع نزدیک تر و سریع تر استفاده کنید، آن را تغییر دهید.

پارتیشن بندی دیسک

یکی از مهم ترین مراحل، پارتیشن بندی است. برای اکثر کاربران، گزینهٔ پیش فرض «استفاده از کل دیسک» ساده ترین و امن ترین انتخاب است و نصب کننده خودش دیسک را به شکل استاندارد و با LVM پارتیشن بندی میکند. استفاده از LVM مدیریت آیندهٔ فضا را ساده میکند، چون بعدا میتوانید بدون نصب مجدد حجم پارتیشن ها را تغییر دهید.

اگر کاربر حرفه ای هستید و به چیدمان سفارشی مثل جدا کردن پارتیشن ها یا تعریف فضای Swap نیاز دارید، گزینهٔ Custom در دسترس است. در نهایت نصب کننده خلاصهٔ تغییرات را نشان میدهد و تا وقتی شما تایید نهایی را نزده اید چیزی روی دیسک نمینویسد؛ پس در صفحهٔ خلاصه با دقت بررسی کنید که دیسک درست انتخاب شده باشد، مخصوصا اگر سرور چند دیسک دارد.

پارتیشن بندی دیسک در نصب اوبونتو سرور

ساخت کاربر و نام سرور

در این مرحله نام شما، نام سرور (hostname)، نام کاربری و رمز عبور را وارد میکنید. این کاربر به صورت خودکار دسترسی sudo میگیرد، پس رمز قوی برایش انتخاب کنید. نام سرور را هم چیزی معنادار بگذارید تا در شبکه قابل تشخیص باشد و مدیریت چند سرور ساده تر شود.

ساخت کاربر و نام سرور در اوبونتو

فعال سازی SSH

مهم ترین گزینه برای یک سرور، فعال کردن OpenSSH در همین مرحلهٔ نصب است. با تیک زدن گزینهٔ Install OpenSSH server، بعد از نصب میتوانید مستقیم و از راه دور به سرور وصل شوید و دیگر به کنسول نیاز ندارید. اگر کلید SSH دارید، میتوانید همین جا آن را وارد کنید تا ورود امن تر و بدون رمز انجام شود.

فعال کردن SSH در نصب اوبونتو سرور

پایان نصب و ری استارت

بعد از این مرحله، نصب کننده ممکن است چند بستهٔ آماده (Snap) پیشنهاد دهد که میتوانید فعلا رد کنید و بعدا در صورت نیاز نصب کنید. سپس نصب کننده فایل ها را کپی و سیستم را نصب میکند. بعد از پایان، فایل نصب را از کنسول جدا کنید و روی گزینهٔ Reboot Now بزنید تا سرور با سیستم عامل تازه بالا بیاید.

اولین ورود و کارهای بعد از نصب

پس از بالا آمدن سرور، میتوانید از راه دور با SSH و با کاربری که ساختید وارد شوید. از یک سیستم دیگر این دستور را اجرا کنید:

ssh username@server_ip

اولین کاری که بعد از ورود باید انجام دهید، به روزرسانی کامل سیستم است تا آخرین وصله های امنیتی نصب شوند:

sudo apt update && sudo apt upgrade -y

اگر هنگام اولین اتصال با پیام هشدار دربارهٔ اثر انگشت میزبان (host key) روبرو شدید، این طبیعی است و فقط باید یک بار آن را تایید کنید. برای شناخت بهتر منابع سرور تازه هم میتوانید از دستورهای مشاهدهٔ سخت افزار سرور لینوکس استفاده کنید تا از پردازنده، رم و دیسک در دسترس مطمئن شوید.

اگر SSH را در نصب فعال نکردید

اگر در مرحلهٔ نصب یادتان رفت گزینهٔ OpenSSH را تیک بزنید، نگران نباشید. کافی است یک بار از طریق کنسول سرور وارد شوید و آن را دستی نصب کنید:

sudo apt update
sudo apt install openssh-server -y
sudo systemctl enable --now ssh

بعد از این کار سرویس SSH فعال میشود و میتوانید از راه دور وصل شوید. برای بررسی وضعیت آن هم از دستور systemctl status ssh استفاده کنید تا مطمئن شوید سرویس در حال اجراست.

چند تنظیم پایه برای آماده شدن سرور

چند تنظیم ساده بلافاصله بعد از نصب، سرور را واقعا آمادهٔ استفاده میکند:

• تنظیم منطقهٔ زمانی با دستور timedatectl تا زمان لاگ ها دقیق و قابل اعتماد باشد.
• فعال کردن فایروال UFW و باز گذاشتن فقط پورت های لازم مثل SSH و وب.
• نصب بسته های پرکاربرد مثل curl و htop و vim برای مدیریت راحت تر سرور.

اگر قصد راه اندازی سایت روی این سرور دارید، بعد از نصب وب سرور میتوانید با نصب SSL رایگان روی Nginx سایتتان را امن و روی HTTPS منتقل کنید.

به روزرسانی و نگهداری سرور

نصب اوبونتو پایان کار نیست؛ یک سرور باید مرتب به روز و نگهداری شود تا امن و پایدار بماند. به روزرسانی منظم بسته ها مهم ترین کار برای بستن آسیب پذیری های امنیتی است و با همان apt update و apt upgrade انجام میشود.

برای اینکه وصله های امنیتی مهم به صورت خودکار نصب شوند، میتوانید به روزرسانی خودکار امنیتی را فعال کنید تا سرور بدون دخالت دستی در برابر آسیب پذیری های تازه محافظت شود:

sudo apt install unattended-upgrades -y
sudo dpkg-reconfigure -plow unattended-upgrades

دربارهٔ ارتقای نسخهٔ اصلی هم نکته این است که نسخه های LTS مسیر ارتقای رسمی دارند، اما ارتقای نسخهٔ اصلی سرور کاری حساس است و باید با احتیاط و بعد از گرفتن نسخهٔ پشتیبان انجام شود. برای اکثر کاربران، ماندن روی همان نسخهٔ LTS تا پایان دورهٔ پشتیبانی کاملا کافی است و ثبات سرور معمولا مهم تر از داشتن جدیدترین نسخه است.

از کجا شروع کنیم؟

اگر برای اولین بار اوبونتو سرور نصب میکنید، این ترتیب کوتاه کار را ساده میکند.

جمع بندی: نصب اوبونتو سرور 24.04 روی سرور فرآیندی ساده و مرحله ای است که کاملا داخل نصب کنندهٔ متنی انجام میشود؛ از بوت فایل نصب و تنظیم شبکه، تا پارتیشن بندی، ساخت کاربر و فعال سازی SSH. چون نسخهٔ سرور است، نیازی به فلش بوتیبل و مراحل فیزیکی ندارید و همه چیز از کنسول یا پنل ارائه دهنده انجام میشود.

با انتخاب نسخهٔ LTS، سرور شما سال ها به روزرسانی امنیتی دریافت میکند. بعد از نصب هم فراموش نکنید سرور را به روز و امن کنید تا از همان ابتدا آماده و مقاوم باشد.